Ayhan Barasi - Maral - Şew Tarî Ya Sözleri
Şarî rê amnan mi rê zimistan û serd o
Emr mi berd ez eşta bela û derd o
Tija şarî mi rê tarî ya şew tarî
Şew tarî ya şew tarî
Delalê min a barî
Adir dekerdi zerê mi
Şî bîya veyvê şarî
Veyvê şarî ya semed min ra bermena
Çi qas rind a awkê deran pesnena
Ez semed yê a semed mi helîyena
Zerê mi şî şew tarî ya şew tarî
Şew tarî ya şew tarî
Delalê min a barî
Adir dekerdi zerê mi
Şî bîya veyvê şarî
Vate û Muzik: Ayhan Barasi
Önemli Notlar: Zazaca’da henüz standart bir yazı dili oluşturulamamış olması, bölgelere göre ağız farklılıklarının belirginleşmesine yol açmaktadır. Bu ağız farklılıkları yalnızca fonetik düzeyde kalmamakta, aynı zamanda dilin dilbilgisel yapısında da değişimlere neden olabilmektedir. Zazaca’nın en temel dilbilgisel özelliklerinden biri olan eril–dişil (gramatik cinsiyet) sistemi de bu bölgesel varyasyonlardan etkilenmekte ve bazı kullanımlarda işlevini yitirebilmektedir.
Ağız farklılıklarının doğal ve kaçınılmaz olduğu kabul edilebilir ancak dilin yapısal çekirdeğini oluşturan ve tarihsel sürekliliğe sahip olan eril–dişil ayrımının bozulması, dilin iç tutarlılığını zayıflatan bir unsur olarak değerlendirilmelidir. Bu bağlamda, söz konusu sapmaların tespit edilmesi ve mümkün olduğunca düzeltilmesi, dilin korunması ve güçlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.
Şarkı sözleri üzerinden Zazaca’daki eril–dişil kullanımı ve hatalı değişimleri örnek vererek okuyucularda dilbilgisel farkındalık oluşturmayı amaç edindim.
Zazaca’da adların gramatik cinsiyeti, tamlama ve niteleme yapılarında ekler aracılığıyla belirginleşmektedir. Dişil adlar belirtme/niteleme eki aldıklarında “-a”, eril adlar ise “-ê” ekiyle işaretlenmektedir. Bu ekler, kelimenin gramatik cinsiyetine bağlı olarak zorunlu biçimde kullanılmaktadır.
Sıfatlar nitelediği isme göre eril ya da dişil belirtme eki alırlar. İsimler ise ya eril yada dişildir. Örneğin “rind”sözcüğü bir sıfattır. Şarkıda kadın kişisi kast edildiği için dişil belirtme eki alması gerekiyordu. Maalesef bingöl yöresinde eril-dişillik kuralının bazı yerlerde doğru çalışmadığını gözlemliyoruz. Şarkıda geçen “Rindê Çolig” yani “Çolîg’in güzeli” ifadesi Zazaca’da gramatik kurala uygun olarak “Rinda Çoligî” biçiminde kullanılmalıdır. Şarkıda bir kaç yerde bu hata görülebiliyor. Bu ifadeleri örneklersem.
Rind,-e: Güzel ▶️ Sıfatları sözlükte -e şeklinde gösteririz ki niteledikleri isme göre hem eril hem dişil belirtme eki alabilecekleri belli olsun. Dili öğrenmek isteyenler Zazano uygulamasını kullanabilirler. “Rind” ifadesi ile kadın kast edildiği için belirtme eki olarak “a” ekini almalı.
Rindê Çolig ❌
Rinda Çolig ✅
Delal,-e: Güzel ▶️Aynı durum bu ifade içinde geçerli. Kast edilen kişi erkek olsaydı “delalê” ifadesi doğru olurdu ama kast edilen kişi kadın olduğu için “delala” diye kullanılmalıydı.
Delalê min a barî ❌
Delala min a barî ✅
Veyve (m): Gelin ▶️ Geliştirilen standart Zazaca da dişil isimlerde genellikle son harf “e” olur. Bu ismin sade haliyle dişil bir kelime olduğunu belirtir. Bazı kelimeler doğal olarak son harfinde “e” olabilir bu kuralla karıştırılmamalı. “Veyve” gelin anlamına gelir ve gelin kadın kişisini ifade ettiği için doğal olarak dişil bir kelime olur. Bu durumda belirtme eki olarak “a” ekini alır. Dişil isimler belirtme eki aldığında sondaki “e” harfi düşer. Yani; veyve ➡️ veyva ya dönüşür.
Veyvê Şarî (Elin Gelini) ❌
Veyva Şarî (Elin Gelini) ✅
Şewe (m): Gece ▶️ Şewe dişil bir kelimedir. Niteleme eki aldığında “şewa tarî” şeklinde yazılmalı. Şarkıda “gece karanlıktır” anlamında “şew tarî ya” demiştir. Dilbilgisi kuralına göre bunu “şewe tarî ya” şeklinde yazmak gerekiyor. Dediğim gibi standart yazim gelişmediği için bu kurallar içinde çokta boğmak istemiyorum.
Eğer standart dil ile şarkı sözlerini yazsaydık böyle yazmamız gerekirdi.
Şarî rê amnan mi rê zimistan û serd a
Emr mi berd ez eşta bela û derd a
Tija şarî mi rê tarî ya şewe tarî
Şewe tarî ya şewe tarî
Delala min a barî
Adir dekerdi zerê mi
Şî bîya veyva şarî
Veyva şarî ya semed min ra bermena
Çi qas rind a awkê deran pesnena
Ez semed yê a semed mi helîyena
Zerê mi şî şewe tarî ya şewe tarî
Şewe tarî ya şewe tarî
Delala min a barî
Adir dekerdi zerê mi
Şî bîya veyva şarî
Vate û Muzik: Ayhan Barasi
Yorumlar
Yorum Gönder